Casestudie Veluwe
De Veluwe is een van de bekendste en meest bezochte bestemmingen van Nederland. Jaarlijks trekken de natuur, cultuurhistorie en recreatieve mogelijkheden miljoenen bezoekers. Tegelijkertijd staat het gebied voor grote uitdagingen. De druk op kwetsbare natuur neemt toe, bewoners ervaren de gevolgen van recreatie en toerisme en ondernemers willen ruimte houden om te ondernemen. Om deze belangen met elkaar in balans te brengen, werkt de Veluwe al jarenlang aan bestemmingsmanagement. Daarbij staan natuurbehoud, leefbaarheid en economische ontwikkeling centraal.
Een groeiende opgave
De Veluwe ontvangt al jaren veel bezoekers en de verwachting is dat dit aantal verder zal toenemen. Niet alleen door de groei van het toerisme, maar ook door verstedelijking rondom het gebied. Een groot deel van de bezoekers woont in of nabij de Veluwe. Nieuwe woningen in de regio zorgen daarom direct voor extra recreatiedruk op het gebied.
We hebben op de Veluwe een hele grote opgaaf bij de hand. Evert Leusink, VeluweAlliantie
Vooral het centrale Veluwemassief is kwetsbaar. Juist hier bevinden zich de natuurwaarden waarvoor bezoekers naar de Veluwe komen. Het beschermen van deze natuur vormt dan ook een belangrijke aanleiding voor bestemmingsmanagement.
Spreiden in plaats van beperken
De Veluwe kiest niet voor het ontmoedigen van bezoek, maar voor het beter spreiden ervan. Daarbij wordt ingezet op de ontwikkeling van aantrekkelijke alternatieven op plekken waar ruimte is voor meer recreatie. Door bezoekers nieuwe verhalen, routes en belevingen aan te bieden, ontstaat een betere balans tussen gebruik en draagkracht. Het uitgangspunt is dat hoogwaardige bezoekerservaringen bijdragen aan spreiding in tijd en ruimte.
De enige manier om bij toenemende bezoekersaantallen de natuur te ontzien, is spreiding. Evert Leusink, VeluweAlliantie
Van één bestemming naar meerdere verhaallijnen
Een belangrijk inzicht was dat de Veluwe veel meer is dan natuur alleen.
Door het gebied te benaderen vanuit verschillende verhalen ontstond ruimte voor nieuwe bestemmingsontwikkeling. Zo werd de Veluwe opgedeeld in verschillende deelproducten en verhaallijnen.
Denk aan:
- De koninklijke Veluwe
- Kastelen en landgoederen
- De papierindustrie rond Eerbeek
- De Hanzesteden
- De Zuiderzeekust
Deze verhalen bevinden zich vooral aan de randen van het gebied. Daarmee helpen ze om bezoekers te verleiden andere plekken te ontdekken en de druk op het centrale natuurgebied te verminderen.
Alles hangt met elkaar samen
De aanpak vraagt om samenwerking tussen veel verschillende partijen. Nieuwe verhalen alleen zijn niet voldoende. Ze moeten worden ondersteund door passende voorzieningen, aantrekkelijke routes, ontvangstlocaties en gerichte communicatie. Op de Veluwe wordt daarom gewerkt aan een samenhangende aanpak waarin bestemmingsontwikkeling, bezoekersmanagement, mobiliteit en marketing elkaar versterken. Een ontvangstlocatie is daarbij meer dan een parkeerplaats. Het is het startpunt van de bezoekerservaring en een instrument om bezoekers bewust te sturen.
Pas toen we onze inspanningen samenbrachten beseften we hoeveel we eigenlijk al doen aan bestemmingsmanagement. Evert Leusink, VeluweAlliantie
Van ambitie naar uitvoering
De Veluwe werkt al sinds 2014 aan verschillende onderdelen van bestemmingsmanagement. Door deze initiatieven te verbinden aan de Leidraad Bestemmingsmanagement ontstond meer overzicht en samenhang. Inmiddels beschikt de regio over een breed instrumentarium, waaronder:
- Financiering van recreatieve infrastructuur
- Ontvangstlocaties en transferia
- Elektrische deelfietsen
- De monitor Vitale Vakantieparken
- Gezamenlijke investeringen in duurzame mobiliteit
Hiermee wordt stap voor stap gewerkt aan de uitvoering van de gezamenlijke ambitie.
De uitdaging van monitoring
Een belangrijke vervolgstap is het meten van de effecten van de aanpak. Leidt spreiding daadwerkelijk tot minder druk op kwetsbare natuur? Verbetert de leefbaarheid voor bewoners? En wat betekent dit voor de regionale economie? Dit zijn complexe vraagstukken, omdat effecten vaak pas na langere tijd zichtbaar worden en verschillende factoren elkaar beïnvloeden. Monitoring en onderzoek spelen daarom een steeds belangrijkere rol binnen de Veluwse aanpak.
Een gedeelde ambitie als fundament
Volgens de Veluwe ligt de sleutel tot succesvol bestemmingsmanagement bij een gezamenlijke ambitie.
Waar vroeger vooral werd gestuurd op groei van bezoekers, staat nu de vraag centraal welke bijdrage recreatie en toerisme moeten leveren aan natuur, leefbaarheid en economie. Dat vraagt soms om andere keuzes dan voorheen.
Vroeger was de focus meer, meer, meer. Maar als je eenmaal beseft dat er ook andere belangen zijn, dan ga je er anders mee om. Evert Leusink, VeluweAlliantie
Door eerst overeenstemming te bereiken over het gezamenlijke doel ontstaat een stevige basis voor beleid, investeringen en samenwerking.
Wat kunnen andere bestemmingen hiervan leren?
De Veluwe laat zien dat bestemmingsmanagement een langjarig proces is dat verder gaat dan toerisme alleen. Belangrijke lessen uit deze casus zijn:
- Werk vanuit een gezamenlijke ambitie.
- Zie recreatie en toerisme als onderdeel van bredere maatschappelijke opgaven.
- Investeer in aantrekkelijke alternatieven om bezoekers te spreiden.
- Verbind bestemmingsontwikkeling, mobiliteit, marketing en bezoekersmanagement.
- Gebruik monitoring om effecten inzichtelijk te maken.
De Veluwe laat zien hoe bestemmingsmanagement kan bijdragen aan een betere balans tussen natuur, leefbaarheid en economie.
